«سید میثم موسویان» نویسنده پرکار ژانر انقلاب و دفاع مقدس در گفت و گو با خبرنگار سینماپرس با اشاره به آسیب های تغییر سبک زندگی نوجوانان و کودکان ایرانی و تاثیر زیستی دوری از کتاب و وابستگی به مدیوم تصویر اظهار داشت: به نظر من، بزرگترین چالشی که امروز یک نویسنده با آن مواجه است، تغییر فرهنگی است که در سبک زندگی مردم شکل گرفته؛ فرهنگی مبتنی بر اسکرین، رسانه و تصویر. جامعه بهتدریج از کتاب فاصله گرفته و متأسفانه در سالهای گذشته سرمایهگذاری جدی و آگاهانهای برای حفظ و تقویت فرهنگ کتابخوانی صورت نگرفته است. هشدارهای لازم درباره پیامدهای این فاصلهگیری، بهویژه در حوزه تربیت نسل جدید، آنگونه که باید، به گوش خانوادهها نرسیده است.
وی افزود: بسیاری از مسئولان در حوزههای تربیتی از منظر نوروسایکولوژی آگاهی دقیق ندارند که جایگزینی کتاب با تصویر چه تأثیری بر کارکرد مغز میگذارد. این موضوع صرفاً یک دغدغه فرهنگی یا سلیقهای نیست؛ بلکه مسئلهای علمی و قابل پژوهش است. سالهاست در سطح بینالمللی درباره تفاوتهای شناختی و عصبی میان کودکانی که با کتاب رشد میکنند و کودکانی که عمدتاً با رسانههای تصویری بزرگ میشوند، مطالعات گستردهای انجام شده و هشدارهای جدی نیز داده شده است.
نویسنده کتاب های «سردار ایرانی» و «شب شغال» با بیان این مطلب که به گمان من، یکی از اساسیترین مشکلات نویسندگان امروز این است که فرهنگ کتابخوانی برای مدت طولانی رها شده است؛ تصریح نمود: حتی در مواردی که به کتاب توجه میشود، نگاه غالب این است که کتاب مقدمهای برای تبدیلشدن به فیلم، تئاتر یا محصول تصویری باشد، نه یک اثر مستقل و دارای ارزش ذاتی. این نگاه ابزاری به کتاب، جایگاه آن را تضعیف کرده است.
او ادامه داد: به دلیل کاهش مخاطب کتاب، نویسندگان نیز پایگاه اجتماعی گستردهای ندارند و در نتیجه، در معادلات تصمیمگیری و سیاستگذاری فرهنگی کمتر مورد توجه قرار میگیرند. طبیعی است که مسئولان بیشتر به سراغ چهرههایی بروند که مخاطب انبوه دارند؛ بازیگران، چهرههای تلویزیونی یا خوانندگان. اما این رویکرد، اگر صرفاً بر مبنای ملاحظات سیاسی یا میزان دیدهشدن باشد، در بلندمدت به زیان سرمایه فرهنگی کشور تمام خواهد شد.
موسویان با مقایسه میزان مطالعه نسل پیشین و نوجوانان و جوانان امروز بیان کرد: وقتی نسلهای متولد دهههای ۵۰ و ۶۰ را با امروز مقایسه میکنم، میبینم که با وجود اختلافات فکری و سیاسی سطح مطالعه و غنای متنی بسیار بالاتر بود. افراد با گرایشهای مختلف، آثار متنوعی میخواندند؛ از متون دینی و فلسفی گرفته تا آثار اندیشه سیاسی و نظریهپردازان غربی. مطالعه، بخشی از زیست فکری آن نسل بود. اما امروز با نسلی مواجه هستیم که فارغ از موضع سیاسی کمتر در معرض خواندن عمیق قرار گرفته است.
وی تاکید کرد: اگر این روند مورد توجه جدی قرار نگیرد و برای احیای فرهنگ کتابخوانی برنامهای بلندمدت و ساختاری طراحی نشود، پیامدهای آن صرفاً فرهنگی نخواهد بود؛ بلکه بر سطح تفکر، تحلیل و قدرت گفتوگوی جامعه نیز اثر خواهد گذاشت. این مسئله نیازمند نگاهی فراتر از سیاست روزمره و سرمایهگذاری مستمر و عمیق در حوزه فرهنگ است. سؤالات متعددی در این زمینه مطرح میشود.
نویسنده کتاب «مدرسه شبانه» در مورد فاصله ذائقه مخاطب و نویسندگان اظهار داشت: باید پذیرفت که بخشی از مسئله به آسیبشناسی حوزه نویسندگی بازمیگردد؛ به کاستیهایی که طبیعتاً هر جریان نوشتاری میتواند با آن مواجه باشد. وقتی سخن از مقایسه به میان میآید، منظور قیاس با آثار طراز اول جهان نیست. واقعیت این است که سابقه داستاننویسی مدرن در ایران حدود یک قرن است و بضاعت ما در همین چارچوب تعریف میشود. ممکن است در ذائقهسنجی و شناخت دقیق مخاطب امروز نیز نارساییهایی وجود داشته باشد.
وی افزود: اما نکتهای که میخواهم بر آن تأکید کنم این است که حتی کتابهایی که ادعا میشود مطابق با ذائقه جوان امروز نوشته شدهاند خب باید خیلی تیراژ میخورد ولی نسل جدید اصلا با کتاب قهر اند. مسئله صرفاً مختص ایران نیست؛ این پدیده جهانی است. به نظر میرسد جهان در حال حرکت به سوی نوعی سطحیگرایی و کاهش غنای فکری است و این روند، چالشی جدی ایجاد کرده است.
این نویسنده با انتقاد از سیاست گذاری ها و نوع نگرش مدیران فرهنگی در حوزه تربیت کودکان و نوجوانان تصریح نمود: در سطح جهانی سالهاست صاحبنظران هشدار میدهند که باید کودکان را تا حد امکان از اسکرین و رسانههای تصویری دور نگه داشت. با این حال، ما گاه به پخش مداوم برنامههای تصویری برای کودکان افتخار میکنیم و نهایت اقدام فرهنگی خود را در حذف برخی صحنهها یا اصلاحات ظاهری میبینیم، در حالی که مسئله عمیقتر از اینهاست. آنچه در حال وقوع است، صرفاً یک موضوع فرهنگی نیست، بلکه ابعاد زیستی و عصبشناختی دارد.
او ادامه داد: تحقیقات روانشناختی گستردهای نشان میدهد کودکانی که در سالهای ابتدایی زندگی خود عمدتاً با تصویر و تلویزیون رشد میکنند، در بخش حل مسئله مغز با نوعی آتروفی یا کمکاری مواجه میشوند؛ زیرا در فرآیند تماشای تصویر، زحمت تحلیل و پردازش فعال را متحمل نمیشوند. مغز در این وضعیت به حالتی کمفعالتر از بیداری کامل میرود و کودک صرفاً دریافتکننده لذت آنی است.
وی متذکر شد: کودکی که پنج سال نخست زندگی خود را عمدتاً مقابل تلویزیون سپری میکند، بدون آنکه درگیر خطا کردن، تجربه کردن، تعامل اجتماعی، بازیهای فیزیکی و حل مسئله شود، بهتدریج با تغییراتی در کارکرد مغزی مواجه خواهد شد. علاوه بر این، ذائقه او به شدت لذتطلب و هیجانخواه میشود و توان تمرکز کاهش مییابد. برخی پژوهشها نشان دادهاند که تماشای تلویزیون در سنین زیر پنج سال، بهازای هر ساعت، میتواند احتمال بروز اختلال نقص توجه و بیشفعالی (ADHD) را به شکل معناداری افزایش دهد؛ بهگونهای که کودک در سالهای مدرسه با مشکلات تمرکز و توجه مواجه شود.
«سید میثم موسویان» در پایان این گفت و گو خاطرنشان ساخت: اینها مسائلی است که به نظر میرسد بسیاری از مسئولان یا از آن اطلاع کافی ندارند، یا آن را در اولویت قرار ندادهاند؛ چه از سر ناآگاهی و چه به دلیل دشواری مقابله با ذائقهای که بهتدریج در جامعه شکل گرفته است. مبارزه با این روند آسان نیست، اما نادیده گرفتن آن میتواند تبعات جدی برای آینده یک جامعه به همراه داشته باشد.
ارسال نظر